kiesstelsel

De algemene politieke beschouwing is nu alweer voorbij, maar iedereen die het gevolgt heeft kan het niet zijn ontgaan dat het debat vrij flets was. Zeker de 2de dag, waarop Balkenende het beleid mocht verdedigen, was erg saai een voorspelbaar. Wat gebeurde er namelijk de hele tijd? Een oppositiepartij droeg een onderwerp aan, en Balkenende zei:"daar hebben we het later wel over", wetende dat hij een kamermeerderheid achter zich heeft staan.

Dit is een direct gevolg van hoe een kabinet wordt gevormd.
Een korte samenvatting van hoe dat gaat. (Hier staat het iets uitgebreider)
Na de tweede kamerverkiezing praat de koningin als staatshoofd met de voorzitters van de eerste en tweede kamer en met alle lijsttrekkers om er achter te komen wat zij als mogelijke coalitie zien. Daarna stelt ze een informateur aan die ze een opdracht geeft om te onderhandelen met verschillende partijen om te kijken of die samen kunnen werken in een regering. In een verslag aan de koningin geeft de informateur advies, waarna zij een formateur aanstelt. De formateur is meestal ook de gewenste minster-president en komt vrijwel altijd uit de grootste politieke partij.
De formateur verdeeld de verschillende ministerposten over de coalitiepartijen.
Als dit is gebeurd wordt de minister-president aangesteld door de koningin.

Een aantal dingen vallen hier op. Ten eerste de sturende rol van de koningin in de kabinetsformatie. Alhoewel het misschien alleen om een formaliteit gaat, hoeft dat niet altijd zo te zijn. Wat gebeurt er als er een vorst met politieke aspiraties komt? Voorkom dat dit een probleem wordt en haal de ondemocratische koningin uit ons politieke bestel.
Ten tweede ligt de controle van het kabinet bij dezelfde instantie die dat kabinet ook neerzet. Net zoals je het keurmerk dat een kippeboer over zijn eigen eieren geeft moet wantrouwen moet je ook het parlement wantrouwen die een regering moet controleren waar het feitelijk al akkoord mee is gegaan. Tijdens de informatie wordt namelijk het regeerakkoord neergelegd bij de partijen die uiteindelijk ook in de regering gaan zitten. Deze keuren dat akkoord een keer goed, en worden daarna geacht zich naar dit vaak nog vage plan te voegen. Als een coalitiepartner uit de tweede kamer zich niet voegt naar de partijdiscipline komt al snel het vertrouwen in het geding wat het vallen van het kabinet tot gevolg kan hebben. De geschiedenis laat zien dat partijen die verantwoordelijk worden geacht voor het laten vallen van een kabinet de komende verkiezingen waarschijnlijk verliezen. Dit komt de kritischheid van het parlement niet ten goede.
Een voordeel van dit alles is dat je kabinet in principe daadkrachtig kan zijn en geen draagvlak meer voor zijn besluiten hoeft te zoeken in de tweede kamer. Die heeft deze namelijk al.

Het alternatief op deze vorm van kabinetsformatie zou een rechtstreeks gekozen president zijn. Deze wijst dan zelf zijn ministers aan. Het voordeel hiervan is dat, door de gescheiden tweede kamer en presidentsverkiezingen, de tweede kamer ook daadwerkelijk de regering kan controleren.
Als je hieraan ook een districten stelsel koppelt krijg je een parlement die niet slechts het partijbelang dient, maar het belang van de streek waar hij of zij gekozen is. Meer macht naar het volk.

Er zijn twee duidelijke gevaren aan een rechtstreekse presidents verkiezing. De eerste is dat, omdat de regering niet een automatische meerderheid heeft in de tweede kamer, deze niet zou daadkrachtig zou kunnen regeren.
Dat is misschien waar, maar er zijn twee dingen op aan te merken. Ten eerste zal het waarschijnlijk wel mee vallen, omdat het land toch geregeerd moet worden. Kabinetsvoorstellen zullen misschien eerder terug gestuurd worden om herschreven te worden, maar uiteindelijk moet er toch iets gebeuren. Ten tweede is het de vraag hoe erg een democratie gebaat is bij een daadkrachtige regering. Eindeloos overleg lijkt vaak tijdverspilling en frustrerend, maar leidt uiteindelijk wel tot goed onderbouwde plannen waar iedereen zich in kan vinden. De kans op grote fouten is stukken kleiner.
Het tweede gevaar wat aan een direct gekozen president kan kleven is dat het puur een populariteitsstrijd wordt en de burger niet kijkt naar de plannen van de presidentskandidaten. Nu vind ik dat ten eerste getuigen van een enorme minachting voor de burger (hoezo zou die alleen maar naar mooie gezichtjes kijken?) en verder is het een ontkenning van de realiteit. Nu al zijn onze tweede kamerverkiezingen verkapte presidentsverkiezingen. Veel mensen hebben aangegeven op het CDA of op de PvdA te stemmen om er voor te zorgen dat die partij het grootste zou worden zodat Balkenende dan wel Bos minister-president zou worden. Juist door het scheiden van de tweede kamer verkiezingen en presidentsverkiezingen geef je de mensen de kans om voor de tweede kamer te kiezen voor ideeen in plaats van personen.
Verder heeft een democratie een enorm zelfcorrigerend vermogen. Als de bevolking een fout maakt en een charismatische maar domme populist tot president verkiest die het land in de vernieling stort, kan deze dat maar voor hooguit 4 jaar doen. Daarna wordt deze niet herkozen. Het volk heeft geleerd, en kiest de volgende keer voor een verstandigere kandidaat. De democratie wint.

Om dus te komen tot een evenwichtigere sprijding van de macht in Nederland en om er voor te zorgen dat de tweede kamer daadwerkelijk het kabinet kan controleren is een rechtstreeks gekozen president de oplossing -alhoewel daar ook bezwaren aan kleven.